Alzheimer hastalığında bakım ihtiyacı yalnızca günlük işlerin yapılmasından ibaret değildir. Hafıza ve iletişim güçlükleri, davranış değişiklikleri ve günlük rutinlerin sürdürülmesinde yaşanan zorluklar bakım veren kişinin yaklaşımını doğrudan önemli hale getirir….
Alzheimer hastalığında bakım ihtiyacı yalnızca günlük işlerin yapılmasından ibaret değildir. Hafıza ve iletişim güçlükleri, davranış değişiklikleri ve günlük rutinlerin sürdürülmesinde yaşanan zorluklar bakım veren kişinin yaklaşımını doğrudan önemli hale getirir. Deneyimli bir bakıcıdan beklenen temel fark, kişinin yapabildiği işleri tamamen devralmak yerine ihtiyaç duyduğu noktalarda destek vermesi, iletişimi sakin biçimde sürdürmesi ve değişen durumlara uyum sağlayabilmesidir.
Bu nedenle ailelerin alzheimer hasta bakıcı arayışında yalnızca çalışma saatlerine veya ev işlerine bakması yeterli değildir. Adayın yaşlı bireylerle daha önce çalışmış olması, unutkanlık karşısında nasıl davrandığı, aynı soruların tekrarlanmasına karşı sabrı ve günlük düzeni nasıl takip ettiği de değerlendirilmelidir. Alzheimer bakımında bakıcı tıbbi tedaviyi üstlenen kişi değildir. Bakıcının rolü günlük yaşam desteği ve güvenli bir rutin oluşturulmasına yardımcı olmakla sınırlı tutulmalıdır.
Yaşlı bakımında gereken destek kişiden kişiye değişir. Bazı kişiler yemek hazırlama, kişisel bakım veya ev düzeninde yardıma ihtiyaç duyarken Alzheimer hastalığında bunlara iletişim ve davranış değişikliklerini yönetme ihtiyacı da eklenebilir. Kişi daha önce kolayca yaptığı bir işin sırasını unutabilir, aynı soruyu kısa aralıklarla tekrar sorabilir veya tanıdığı bir ortamda geçici olarak ne yapacağını kestiremeyebilir.
Deneyimli bakıcının avantajı her davranışı inat veya isteksizlik olarak değerlendirmemesidir. Alzheimer hastalığında hafıza sorunlarına iletişim güçlükleri ve davranış değişiklikleri eşlik edebilir. ABD Ulusal Yaşlanma Enstitüsü de Alzheimer hastalarında kelime bulma, uzun konuşmaları takip etme ve çevredeki sesleri ayırt etme gibi alanlarda güçlük görülebileceğini belirtir. Bu nedenle bakım veren kişinin daha kısa ve açık cümleler kullanması, yanıt için zaman tanıması ve tartışmayı büyütmemesi günlük iletişimi kolaylaştırabilir.
Alzheimer hastasıyla iletişimde hızdan çok anlaşılabilirlik önem taşır. Bir talimatın arka arkaya farklı biçimlerde verilmesi veya kişinin hatırlamadığı bir konuyu hatırlamaya zorlanması kafa karışıklığını artırabilir. Bakıcının göz teması kurması, kişinin adıyla seslenmesi, tek seferde bir konuya odaklanması ve yanıt için yeterli süre bırakması daha sakin bir iletişim zemini oluşturabilir.
Deneyim özellikle tekrar eden sorular karşısında kendini gösterir. Aynı sorunun birkaç kez sorulması bakım veren kişiyi yorabilir. Fakat Alzheimer hastası açısından önceki konuşmanın hatırlanmaması mümkündür. Bakıcının kızmak veya önceki cevabı hatırlatmaya çalışmak yerine aynı bilgiyi sakin biçimde yeniden ifade edebilmesi bakım ilişkisindeki gerilimi azaltır.
İletişim yalnızca konuşmaktan da oluşmaz. Yüz ifadesi, ses tonu ve hareketlerin hızı kişinin kendisini güvende hissetmesini etkileyebilir. Aceleci veya sert bir yaklaşım yerine öngörülebilir bir iletişim biçimi kullanmak özellikle kişisel bakım gibi mahremiyet içeren görevlerde önem kazanır.
Alzheimer bakımında tanıdık bir günlük düzen oluşturmak bakım veren kişi açısından güçlü bir organizasyon aracıdır. Yemek, giyinme, kişisel bakım ve dinlenme gibi günlük faaliyetlerin mümkün olduğunca benzer bir sıra içinde yürütülmesi günün daha anlaşılır hale gelmesine yardımcı olabilir. Ulusal Yaşlanma Enstitüsü de banyo, giyinme ve yemek gibi günlük faaliyetlerde tutarlı rutinlerin yararlı olabileceğini belirtir.
Deneyimli bakıcı rutini katı bir programa dönüştürmek yerine kişinin o günkü durumuna göre uyarlayabilir. Bazı günlerde kişinin yapabildiği bir işi kendi başına tamamlamasına zaman tanımak gerekirken başka bir gün aynı iş için daha fazla desteğe ihtiyaç duyulabilir. Bakıcının gözlem yeteneği burada önem kazanır. Amaç kişiyi gereksiz biçimde pasifleştirmek değil, günlük yaşamı ihtiyaç duyduğu destekle sürdürebilmesine yardımcı olmaktır.
Alzheimer hastalığında huzursuzluk, kaygı, uyku düzeninde değişiklik, gezinme veya alışılmadık davranışlar görülebilir. Her davranışın aynı nedenle ortaya çıktığını varsaymak doğru değildir. Gürültülü ortamlar, yorgunluk, açlık, susuzluk veya kişinin anlatamadığı fiziksel bir rahatsızlık da davranış üzerinde etkili olabilir.
Deneyimli bakım veren kişi öncelikle ortamı ve günlük akışı gözlemler. Hangi saatlerde huzursuzluk oluştuğu, belirli bir faaliyet öncesinde davranışın değişip değişmediği veya çevresel bir uyaranın kişiyi rahatsız edip etmediği aileyle paylaşılabilecek yararlı gözlemlerdir. Bununla birlikte bakıcı gözleme dayanarak teşhis koymamalı veya tedavi kararı vermemelidir. Yeni ortaya çıkan veya belirgin biçimde değişen sağlık ve davranış sorunlarının aile tarafından ilgili sağlık profesyoneline aktarılması gerekir.
Demans hasta bakıcı veya unutkan yaşlı bakıcı arayan aileler için deneyim tek başına yeterli bir değerlendirme ölçütü değildir. Adayın önceki çalışma biçimi kadar iletişim tarzı ve evin düzenine uyumu da değerlendirilmelidir.
İlk görüşmede yalnızca adayın anlattıkları değil, Alzheimer hastasıyla kurduğu iletişim de gözlemlenebilir. Ses tonunun sakin olması, kişiye doğrudan hitap etmesi ve konuşma sırasında sabırsız davranmaması günlük çalışma açısından önemli göstergelerdir.
Kalite İK’nın yaşlı bakıcı hizmeti sayfasında çalışma modelleri yatılı, gündüzlü ve saatlik olarak ayrılır. Hangi düzenin uygun olduğu yaşlı bireyin gün içindeki destek ihtiyacına göre değerlendirilir.
| Çalışma düzeni | Temel zaman kapsamı | Öne çıkan ihtiyaç |
|---|---|---|
| Yatılı | Gece dahil günlük yaşam | Gece desteği ve sürekli gözetim ihtiyacı bulunan evler |
| Gündüzlü | Sabah ile akşam arası | Gündüz saatlerinde yalnız kalan yaşlı bireyler |
| Saatlik | Günün belirli bölümü | Belirli günlük işlerde kısa süreli destek |
Alzheimer hastalığının bulunması tek başına belirli bir çalışma modelini zorunlu kılmaz. Kişinin yalnız kalabildiği süre, gece uyanmaları, günlük yaşam desteği ve aile üyelerinin bakım sürecine ne kadar katılabildiği birlikte değerlendirilmelidir.
Kalite İK bir sağlık kuruluşu değil, bakıcı adayları ile ailelerin bir araya gelmesine aracılık eden özel istihdam bürosudur. Yaşlı bakıcı hizmetinde aileden çalışma düzeni, günlük ihtiyaçlar ve adayda aranan özellikler alınarak uygun profil üzerinde eşleştirme yapılır. Aday belgelerinin kontrol edilmesi ve aile ile aday arasında görüşme kurulması da hedef sayfada açıklanan sürecin parçaları arasındadır.
Alzheimer bakımı söz konusu olduğunda ailelerin aracı kuruma ihtiyacı olabildiğince somut anlatması önemlidir. Kişinin günlük yaşamda hangi alanlarda desteğe ihtiyaç duyduğu, gece desteğinin gerekip gerekmediği, iletişim güçlükleri ve daha önce bakıcıyla çalışma deneyimi gibi bilgiler aday profilinin belirlenmesini kolaylaştırır. Bununla birlikte hiçbir eşleştirme Alzheimer hastalığının seyrine ilişkin tıbbi bir sonuç veya iyileşme garantisi anlamına gelmez.
Bakımın sürdürülebilirliği yalnızca bakıcının deneyimine bağlı değildir. Ailenin de günlük alışkanlıkları, sevilen aktiviteleri, kişinin hassas olduğu durumları ve iletişim biçimini açık şekilde aktarması gerekir. Böylece bakıcı her durumu sıfırdan çözmeye çalışmak yerine kişinin mevcut yaşam düzenine uyum sağlayabilir.
Deneyimli bakıcının değeri en çok burada ortaya çıkar. Günlük ihtiyaçları takip ederken kişinin mahremiyetini koruması, unutkanlık karşısında sabırlı kalması, mümkün olan işleri kişinin kendisinin yapmasına alan açması ve önemli değişiklikleri aileye aktarması Alzheimer bakımının günlük tarafını daha düzenli hale getirir. Tıbbi değerlendirme ve tedavi kararları ise doktor ve diğer yetkili sağlık profesyonellerinin sorumluluğunda kalmalıdır.
Yorum Yap