Prof. Dr. Cemil Aydın, İstanbul Medipol Üniversitesi’nde Namık Kemal neslinin oryantalizme karşı fikri mücadelesini vurgulayarak, 19. yüzyılda Asya ve İslam dünyasında yaşanan küresel aydınlanmayı anlattı.
Modern dünya tarihi ve küresel İslam düşüncesi alanındaki çalışmalarıyla tanınan Prof. Dr. Cemil Aydın, İstanbul Medipol Üniversitesi’nde verdiği konferansta Namık Kemal neslinin oryantalizme karşı yürüttüğü fikri mücadeleyi vurguladı. Harvard Üniversitesi’nde doktorasını tamamlayan Aydın, “Adalet, Hürriyet ve Medeniyet: Modern Asya, Afrika ve İslam Düşüncesinin Mirası” başlıklı konuşmasında Avrupa merkezli tarih anlayışına karşı dekolonyal bir bilgi üretiminin temellerini tartıştı.
Prof. Dr. Aydın, “Zehrin geldiği yer ilaç olamaz” yaklaşımına karşı çıkarak, Tanzimat’tan itibaren Ahmet Cevdet Paşa, Namık Kemal ve Mehmet Akif gibi isimlerin Avrupa düşüncesiyle İslam geleneğini sentezleyerek yeni bir gelecek kurmaya çalıştığını belirtti. Bu mirasın tamamen reddedilmesinin haksızlık olacağını ifade etti.
Genel kabul gören “Aydınlanma sadece Avrupa’nın başarısıdır” tezine itiraz eden Prof. Dr. Aydın, gerçek küresel aydınlanmanın 19. yüzyılda Avrupa dışında; Asya, Afrika ve İslam dünyasında yaşandığını savundu. Namık Kemal neslinin oryantalizme karşı siyasi olduğu kadar fikri bir mücadele de verdiğini söyledi.
Aydın, sunumundaki bir görsele atıfta bulunarak, Namık Kemal’i Karl Marx’tan daha karizmatik bulduğunu ve bu kurucu neslin, Avrupa aydınlanmasını kendi haklarını savunacak şekilde yeniden tanımladığını belirtti. Bu sürecin insanlık tarihinin en üretken fikir akımlarını inşa ettiğini vurguladı.
Prof. Dr. Aydın, 19. yüzyılda Avrupa dışında Asya, İslam dünyası ve Afrika’da önemli bir aydınlanma hareketi yaşandığını dile getirdi. Bu dönüşümün önemli temsilcilerinden Ahmet Cevdet Paşa’nın hem İslam ilim geleneğine hakim olduğunu hem de Avrupa düşüncesini yakından takip ettiğini ifade etti.
Namık Kemal neslinin oryantalizme karşı güçlü bir fikri mücadele verdiğini söyleyen Prof. Dr. Aydın, Fatma Aliye Hanım gibi dönemin aydınlarının, İslam’ın kadını ezdiği yönündeki tezlere karşı önemli cevaplar geliştirdiğini anlattı. Bu kuşağın, İslam geleneğini içtihatla yeniden yorumlama cesaretine sahip olduğunu ve yeni bir dünya tarihi vizyonu geliştirdiğini belirtti.
Prof. Dr. Aydın, 20. yüzyılın başlarında İslam medeniyeti fikrinin yeniden tanımlandığını söyledi. Müslüman düşünürlerin İslam medeniyetini dini bir çerçevede değil; bilim, felsefe ve hümanizm temelinde de yeniden kurguladığını ifade etti.
İstiklal Marşı’ndaki “Hakkıdır, Hakk’a tapan milletimin istiklal” ifadesinin uzun bir fikri mücadelenin sonucu olduğunu belirten Prof. Dr. Aydın, bu yaklaşımın Müslüman toplumların eşitlik, özgürlük ve adalet taleplerinin düşünsel temelini oluşturduğunu vurguladı. Günümüzde daha iyi bir dünya kurma ihtiyacının bulunduğunu ve geçmişin düşünsel mirasının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Prof. Dr. Aydın, “medeniyetler çatışması” tezinin Filistin meselesi üzerinden şekillendiğini ve bu yaklaşımın küresel siyasette önemli etkiler oluşturduğunu belirtti. Filistin hareketinin 1960’lı ve 1970’li yıllarda Asya ve Afrika düşüncesinde önemli bir yere sahip olduğunu ifade etti.
2004 yılındaki Medeniyetler İttifakı Konferansı’nın yeni dünya düzeni arayışlarının önemli örneklerinden biri olduğunu söyleyen Prof. Dr. Aydın, konferansta medeniyetler arasında çatışma yerine diyalog kurulmasının amaçlandığını belirtti. Ancak “medeniyetler çatışması” tezini savunan isimlerin bu toplantılara davet edilmesini eleştirerek, “Yangını söndürmek isteyenlerin, konuşmacı olarak kundakçıyı çağırmasına benziyor” ifadelerini kullandı.
Prof. Dr. Bahadır Kürşat Güntürk, programın açılışında yaptığı konuşmada, Prof. Dr. Aydın’ın çalışmalarının modern düşünce tarihinin yalnızca Avrupa’da ortaya çıkan fikirlerle şekillenmediğini, Asya, Afrika ve İslam dünyasının düşünsel birikimlerinin de modern dünyanın kuruluşunda belirleyici bir rol oynadığını güçlü bir şekilde ortaya koyduğunu belirtti.
Yorum Yap