Bilimsel bir çalışma, kısa süreli ozon maruziyetinin kanser ölümlerini yüzde 80 artırdığını ortaya koydu. İstanbul’da da ozon kirliliğinde artış gözlemlendi.
Kısa süreli ozon maruziyetinin çeşitli kanser türlerine bağlı ölümleri artırdığına dair yeni bir çalışma, ozon kirliliğinin küresel ölçekte ciddi bir halk sağlığı tehdidi oluşturduğunu ortaya koydu. Avustralya, Brezilya, Kanada, Şili, Güney Kore, Meksika, Yeni Zelanda ve Tayland’da 9 milyon 223 bin 332 kanser kaynaklı ölüm verilerini inceleyen araştırmanın sonuçları, Journal of Hazardous Materials bilim dergisinde yayımlandı.
Çalışma, ozon bağlantılı ölümlerde önemli bir artış olduğunu gösteriyor. 2000 yılında 261 bin 270 olarak kaydedilen ozon bağlantılı ölümler, 2023 yılında yüzde 80’lik bir artışla 469 bin 860’a yükseldi. Bu artışın başlıca nedenleri arasında trafik ve orman yangınlarından kaynaklanan emisyonlar gösteriliyor.
Yıllık ozon konsantrasyonları incelendiğinde, trafik emisyonlarının metreküp başına 11 mikrogram, arazi yangınlarının 4,8 mikrogram ve endüstriyel faaliyetlerin ise 2,66 mikrogramlık bir paya sahip olduğu belirlendi. Ozon konsantrasyonlarının kaynağı ülkelere göre farklılık gösterirken, Avustralya ve Brezilya’nın bazı bölgelerinde arazi yangınlarının en büyük etken olduğu saptandı.
Araştırmaya göre, ozon maruziyetindeki her metreküp başına 10 mikrogramlık artış, 24 yaygın kanser türündeki ölümlerde yüzde 0,84’lük bir yükselişle ilişkilendiriliyor. Bu artış oranları kanser türlerine göre değişkenlik gösteriyor. Örneğin, karaciğer kanserinde bu oran yüzde 0,42 iken, tiroid kanserinde yüzde 1,43’e ulaşıyor.
Kısa süreli ozon maruziyeti, kanser kaynaklı tüm ölümlerin yüzde 6,37’sini oluşturuyor. Bu oran Brezilya’da yüzde 10,8, Şili’de yüzde 6,3 ve Tayland’da yüzde 6 olarak kaydedildi.
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan, ozonun sadece solunum sistemi üzerinde değil, tüm vücut üzerinde sistemik bir karsinojenik katalizör olarak etkili olduğunun kanıtlandığını belirtti. Troposferik ozonun, azot oksitler ve uçucu organik bileşiklerin güneş ışığıyla girdiği fotokimyasal reaksiyonlar sonucu oluşan ikincil bir kirletici olduğunu vurgulayan Özdoğan, solunum seviyesindeki ozonun canlı dokular için tahrip edici bir molekül olduğunu söyledi.
Özdoğan, kronik veya tekrarlayan kısa süreli ozon maruziyetinin, hücrelerin antioksidan savunma mekanizmalarını baskılayarak DNA hasarına, telomer kısalmasına ve genetik değişimlere yol açtığını aktardı. Bu durumun, kanserle ilgili genleri bozarak hastalığın ilerlemesini hızlandırdığını ekledi.
Farklı çalışmalarda da ozon maruziyetinin risklerinin incelendiğini belirten Özdoğan, Çin’deki Fudan Üniversitesinde yapılan çalışmaların, ozonun etkilerinin ‘akciğer-karaciğer ekseni’ üzerinden yayıldığını gösterdiğini ifade etti. Ozonun, akciğer mikrobiyotasını bozarak karaciğerde lipid metabolizmasını etkilediğini ve hücre ölüm mekanizmalarını tetiklediğini açıkladı.
Türkiye’de ozon kirliliğiyle ilgili olarak, İstanbul gibi metropollerde 2024 yılında bir önceki yıla kıyasla yüzde 10’luk bir artış yaşandığına dikkat çekildi. Özdoğan, Türkiye’de ozon için yasal sınır değerinin Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği değerin üzerinde olduğunu belirtti.
Kanser hastaları ve risk grubundaki bireyler için ozon maruziyetini en aza indirmenin tedavi başarısı ve yaşam kalitesini doğrudan etkilediği vurgulanırken, ozon konsantrasyonlarının yoğun olduğu saatlerde dış mekan aktivitelerinin kısıtlanması, hava kalitesi takibi ve iç mekan güvenliğinin önemine değinildi.
Yorum Yap